ĐỜI SỐNG RIÊNG LOÀI THƯC VẬT Dịch phụ đề: Hoàng Hà (Anabas)
Phần 6: TỒN TẠI
Không nơi nào thù nghịch với sự sống như vùng hoang vu băng giá quanh vùng cực
đây là đảo Ellesmere. 1400 km về phía bắc vòng Bắc cực
Không loài vật nào có thể tồn tại trên những cánh đồng băng
ngay cả thực vật cũng đối mặt với những trở ngại hầu như không thể vượt qua
khi mà bốn điều kiện tối cần thiết đều trong tình trạng nhanh chóng bị vô hiệu hóa
Nước: thực ra có rất nhiều nước đóng băng ở quanh tôi
nhưng nước phải ở dạng lỏng để thực vật có thể sử dụng
Chất dinh dưỡng: hầu như không có ở nơi toàn băng và đá vỡ vì lạnh
Sự ấm áp và ánh sáng: trong sáu tháng đầu năm, trời luôn tối
trong mùa hè ngắn ngủi, như bây giờ mặt trời không thể lên cao trên bầu trời,
gió buốt có thể xua tan chút hơi ấm do mặt trời mang tới
Vâng, vẫn có những thực vật ở đây
Một số sự sống thực sự đang hiện hữu bên trong hòn đá.
Vệt mỏng màu xanh này là do tảo tạo nên đó là những vi thực vật.
Chúng rất nhỏ nên có thể tồn tại giữa những khe hạt trong viên đá sa thạch này
Ở đó, ít nhất chúng thoát khỏi những cơn gió hanh khô
Trên bề mặt đá là địa y (lichen)
Chúng phát triển rất chậm có thể mất 50 năm để phủ một cm vuông.
Nhưng chúng có thể tồn tại
ngay cả khi chỉ có hai ngày trong năm thời tiết đủ ấm cho chúng phát triển.
Mặc dù trong những điều kiện lạnh giá, trên thực tế ở đây vẫn có những bông hoa
nhưng bạn phải quan sát rất kỹ mới thấy chúng
Đây là một trong số đó Nó là một cây họ cải (mustard)
nó nhỏ hơn rất nhiều so với đồng loại ở rất xa về phương nam.
Tuy nhiên, nhờ rất nhỏ, nó đã thích nghi để không bị gió làm biến dạng
Vào giữa mùa hè, trong vài tuần đủ để nước tan chảy thành dòng từ những sông băng
khi đó, những khoảnh vườn bé nhỏ bật nở hoa
Gió hanh buộc tất cả phải mọc sát mặt đất.
Không thể gần hơn nữa
Đây là thực ra là một cái cây một cây liễu (willow)
Đây là cụm hoa của nó.
Tuy nhiên, thân cây mọc theo chiều ngang chứ không phải theo chiều dọc, nó có thể mọc dài rất xa trên mặt đất
như những đồng loại phương nam vươn thẳng lên cao
Mặc dù vậy, nó vẫn có đủ lá để nuôi sống một số loài ăn cỏ, bò xạ hương.
Ở đây không có gì bỏ phí
Dù chỉ là khoảnh khắc của tia nắng mặt trời một nơi trú ẩn nhỏ nhất hay một mẩu vụn thức ăn
Khi một con bò xạ hương chết, cơ thể bị phân hủy giải phóng chất dinh dưỡng vào mặt đất
những khu vườn nhỏ xuất hiện trong nơi trú ẩn là bộ xương của nó.
Cây anh túc Bắc cực (arctic poppy) như mọi thực vật, cần hơi ấm để phát triển.
nó thu thập ánh sáng hiệu quả lạ thường
Mặt trời giữa mùa hè rà sát đường chân trời, xoay vòng 360 độ suốt 24 giờ không lặn
cây anh túc cũng xoay hoa dõi theo mặt trời
Mặt trời chiếu xiên có thể không mạnh mẽ,
nhưng ít nhất nó chiếu liên tục trong vài tuần vào lúc cao điểm mùa hè
cây anh túc thu nhiệt bằng cách hướng liên tục tới mặt trời
để tạo những hạt giống ở tâm mỗi bông hoa
trước khi mùa hè kết thúc và mặt trời biến mất dưới đường chân trời trong nhiều tháng.
Cuộc sống có lẽ chỉ khắc nghiệt trên những đỉnh cao nhất của dãy Alps cách 3.2000 km về phía nam,
ít nhất trong suốt mùa đông.
Nhưng ở đây, mùa xuân thuận lợi rất nhiều so với Bắc Cực
Mặt trời mọc cao trên bầu trời, làm tan chảy tất cả ngoại trừ những đỉnh tuyết cao nhất
Khi tan chảy, nó lộ ra những cây chuông tuyết (snowbell) đang nở hoa
cái cây đã ra nụ trước đó trong mùa thu trước
trước khi cái lạnh gia tăng đã tạm ngưng mọi hoạt động của nó trong suốt mùa đông
Những nụ hoa tạm dừng hoạt động cho đến khi ánh nắng mùa xuân chiếu xuyên qua tuyết,
kích thích chúng hồi sinh trở lại
chúng đã nở hoa thậm chí ngay trước khi lớp tuyết phía trên bị tan chảy.
Vào mùa hè, tuyết vừa tan những đồng cỏ trên cao đã phủ đầy những bông hoa rực rỡ
Do phần lớn thời gian thời tiết rất lạnh thảm thực vật ở đây tàn lụi rất chậm
tạo nên một dạng đất than bùn.
Nhưng chỉ có một lớp mỏng trên đất đá và sỏi
cây rất khó khăn khi tìm đất mọc rễ
Không chỉ có vậy, tuyết lở thường xuyên quét qua những sườn núi
cuốn trôi cây non trước khi chúng có thể đứng vững
Vì vậy, thực vật có rễ nông chiếm ưu thế trong những vùng núi rộng lớn
vào mùa hè chúng tạo nên một khung cảnh có màu sắc rực rỡ
Cứ lên cao mỗi 300m nhiệt độ giảm xuống khoảng 2 độ C.
Cây sống trên những đỉnh núi cao phải có khả năng chống chọi với giá buốt
Điều đó rất quan trọng, khi phải chống chọi với những cơn gió lạnh tồi tệ nhất
nhiều loài thực vật ở đây có dạng những khối tròn nhỏ
nhờ đó chúng có được một số lợi thế.
Phát triển theo dạng một tấm thảm là một cách tuyệt vời để duy trì nhiệt.
Trên vùng núi cao Tasmania. Không loài thực vật nào tốt hơn loại cây này
Đây là những cây thảm (cushion plant) lớn nhất thế giới, chúng có bề ngang gần 4m
Mỗi mét vuông có chứa hơn 100.000 chồi
vì vậy tôi ước tính cây thảm bao quanh tôi có chứa vài triệu chồi
Hình dạng tròn có nhiều tác dụng hơn là chỉ chống lại gió lạnh
Nhiệt độ không khí quanh tôi ở độ cao khoảng 1000m
chỉ trên nhiệt độ đóng băng khoảng 1 độ
Nhưng nếu tôi đặt đầu dò nhiệt này lên trên bề mặt cây thảm
Tôi có thể thấy nó ấm hơn vài độ
Cây thảm, trên thực tế, hoạt động như một tấm pin mặt trời, hấp thụ nhiệt trực tiếp từ mặt trời
do đó ngay cả những ngày rất lạnh,
nó cũng không bị tuyết bao phủ và luôn tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng
để có thể quang hợp và phát triển.
Những thực vật tạo nên nhũng thảm cây ngoạn mục này gồm một số họ cây
lau và bấc (rush) hoa cúc và bồ công anh (dandelion)
Mỗi thảm cây có thể chứa một số loài,
kết chặt với nhau và phát triển theo cùng một chiều cao
Một loài phát triển cao hơn xung quanh sẽ là tự sát
Tại dãy Alps ở New Zealand
một trong những sinh vật dạng thảm này tự bảo vệ bằng cách mọc ra một lớp lông phủ
Chúng tập hợp thành những gò trắng rất nổi bật trên sườn núi.
Những người nông đân New Zealand gọi thứ như những nệm bông rải rác lên các sườn núi cao
là rau cừu (vegetable sheep)
Cái cột cao phát triển trên núi Kenya này bao quanh nó một lớp phủ cách nhiệt
Đó là cây lobelia khổng lồ.
Nó có những chiếc lá dài như tua có lông dày đặc
Hoa được che khuất để tránh sương giá bên dưới lớp phủ này
Sẽ không thể có cánh hoa rực rỡ nếu chúng không lộ ra những bông hoa này chỉ là những ống đơn giản
Tuy nhiên, chim hút mật thụ phấn cho hoa luôn biết vị trí và cách tiếp cận chúng
Vào ban ngày thời tiết rất nóng núi Kenya gần như ở chính giữa xích đạo
nhưng ở độ cao trên 4000m, khi mặt trời lặn thời tiết rất lạnh
Khi đó, cây lobelia mới thực sự cần tới lớp phủ đầy lông của nó.
Có những loài cây khổng lồ khác ở đây cây groundsel,
nó có họ hàng với cỏ vàng (yellow weed) sinh trưởng trong những khu vườn châu Âu
Chúng có cách khác để đối phó trong đêm băng giá
Lá chúng dù đã chết vẫn gắn trên thân cây có tác dụng như lớp cách nhiệt
Ngăn chất lỏng trong những đường ống bên trong thân cây không bị đông cứng
Thời tiết ở đây có thể thay đổi với tốc độ rất nhanh
Trong thoáng chốc mặt trời xích đạo chiếu sáng qua bầu trời quang đãng không mây
tiếp theo, một cơn gió lạnh bắt đầu thổi tới ngọn núi khổng lồ lại được mây che phủ
Cũng giống cây groundsel
có một thành viên khác trong họ này mọc sát mặt đất và khá giống cây bắp cải
Khi màn đêm buông xuống, nó sửa soạn theo cách riêng để tồn tại trong thời tiết buốt giá
Phần giá trị và dễ tổn thương nhất của cây
là nụ ở giữa thân khởi nguồn mọi sự phát triển của nó
nụ phải được bảo vệ bằng mọi giá
thủ thuật của nó là cuộn những chiếc lá dày quanh nụ
Nhiệt độ đã giảm xuống âm 1 độ C
Nước trong các đám bùn lầy bắt đầu đóng băng
Khi vùng đóng băng lan rộng mặt đất bắt đầu đội lên.
Thực vật nhỏ không thể giữ được gốc trong những điều kiện như vậy
Loài rêu Mount Kenya thậm chí cũng không cố gắng bám rễ
Nó phát triển ở dạng quả bóng, được băng nâng lên và lăn xung quanh vào ban đêm.
Mặt trời xuất hiên trở lại nhiệt độ tăng nhanh chóng mặt
Mối đe dọa chết chóc vì đông cứng đã qua ít nhất là cho tới bây giờ.
Bắp cải groundsel xòe lá hứng ánh sáng
và bắt đầu tổng hợp thức ăn một lần nữa.
Băng trong các vũng lầy tan chảy, các dòng suối lại chảy một lần nữa.
Điều này rất có ích, khi mà thực vật đang bị thiêu đốt dưới ánh nắng mặt trời
bị mất rất nhiều nước do quá trình bốc hơi từ lá
Tất nhiên, mất nước quá mức
là thảm họa lớn nhất có thể giết chết những thực vật kiên cường nhất
Mạch nhựa trong thân cây groundsel vừa trải qua nguy cơ đông cứng
giờ đây lá của chúng có thể bị sấy khô
Chúng ta vẫn đang ở châu Phi, nhưng đang ở bên dưới 4000m
Tôi đang ở rìa phía nam sa mạc Namib.
Ở đây, thực vật không có nước, không phải vì nước đóng băng
mà vì mưa hầu như không bao giờ có chỉ khoảng 20-50mm mỗi năm.
Hầu hết thời gian thời tiết rất khô hanh và nóng dữ dội
Tuy nhiên, gần như không thể tin nổi khi vẫn có những cây đứng trong cát hoàn toàn không có gì che chắn
không có dấu hiệu của nước ẩm ở bất cứ nơi nào quanh đây
Việc trữ nước cần những thủ thuật độc đáo
Những chiếc lá xanh mập mạp chứa đầy nước
trong cả những nhánh phồng lên này.
Những thổ dân địa phương thường cắt các nhánh cây
làm rỗng bằng cách loại bỏ nhưng mô xốp để làm bao đựng mũi tên,
đó là lý do tại nó được gọi là cây bao tên (quiver tree)
nhánh cây được bao phủ lớp màng bột trắng phản chiếu nhiệt
lá có vỏ dày rất ít lỗ khí
để giảm thiểu lượng nước bị mất do bốc hơi
Thân cây, thậm chí của một cây cổ thụ bị tàn phá theo năm tháng
vẫn mịn màng và không thấm nước.
Nhưng ngay cả cây bao tên cũng không thể cách ly hoàn hảo khỏi môi trường xung quanh
Sự sống cần hô hấp, một lượng nước không tránh khỏi bốc hơi trong quá trình đó
Nhưng cây có cách để giảm thiểu điều đó:
tự cắt cụt.
Nó có thể cắt bỏ một cụm lá và tự liền sẹo phần bị cắt
Cái nhánh cây này sẽ không bao giờ mọc lại lá
nhưng với may mắn, cây sẽ sống sót khi giảm số lượng lá
để mọc lại chồi mới khi điều kiện cải thiện.
Hầu hết thực vật trong sa mạc này thường rất khó nhận ra
Dù chúng có khá nhiều, nhiều hơn cả bạn nghĩ
Loài thực vật nhỏ này kết hợp lá theo từng cặp
để tạo thành một tập hợp hình nón, đó là lý do tại sao nó được gọi là hoa đá (conophytum)
Bề mặt màu trắng mỗi hình nón là da của lá cuối cùng của năm trước đó.
Cây đang chờ những cơn mưa đến.
Hãy xem những gì sẽ xảy ra nếu tôi làm cho chúng đến sớm hơn một chút
Một trong những vật chứa nước lớn nhất trong số thực vật
là cây xương rồng saguaro sinh trưởng ở Arizona và New Mexico.
Một trong những kẻ khổng lồ này có thể chứa hàng tấn nhựa cây
Chúng không có nguy cơ mất nước qua lá vì chúng không có lá
Thay vào đó, nhiệm vụ tổng hợp thức ăn được thực hiện trên thân cây
vốn có màu xanh nhờ chất diệp lục, có những lỗ khí được bảo vệ kỹ càng trong rãnh
Những cột cao 15m này có vành đai là những túm hoa
Những nếp gấp trong thân cây cho phép thực vật nở rộng nhanh chóng
để hút nước mưa trong một cơn bão bất ngờ trước khi bị bay hơi hết vì sức nóng
Cách trữ nước như vậy rất hiệu quả. Rất nhiều động vật sa mạc muốn đánh cắp lượng nước này nếu chúng có thể
Chúng sẽ không thể là điều đó, vì xương rồng như mọi sinh vật mọng nước trên sa mạc tự bảo vệ mình bằng gai.
Một cách tự bảo vệ khác chống lại bọn cướp là ẩn dưới lòng đất.
Nếu bạn nghĩ rằng đây là những viên sỏi. Bạn đã lầm.
Đây là cây cửa sổ (window plant)
Những đinh tán nhỏ này, là các đỉnh phẳng của những chiếc lá dạng cột
Có đỉnh trong suốt để ánh sáng truyền qua
tới nơi cần tới nhờ một loạt các tinh thể thẳng hàng
xuống thẳng dưới gốc lá, nơi có sắc tố màu xanh lá cây.
Vì vậy, dù thực vật nhỏ này nằm sâu gần 10cm dưới mặt đất
nó vẫn có thể nhận ánh sáng mặt trời để tổng hợp thức ăn
Trong thời điểm khô hạn nhất khi những cơn bão cát thổi qua Namib,
nó có thể được che phủ hoàn toàn.
Nhiều loài thực vật trú ẩn dưới lòng đất ở những thời điểm nóng nhất trong năm,
và tồn tại dưới dạng củ và thân củ,
phồng lên trữ thức ăn và nước đã thu thập được ở những thời điểm thuận lợi
Dưới mặt đất chắc chắn là nơi mát mẻ dễ chịu nhưng không hẳn đã an toàn nhất.
Những con chuột chũi
Chúng liên tục đào hang tìm kiếm thức ăn ngẫu nhiên
Chúng ăn ngay lập tức một số củ
phần còn lại chúng cất xuống đường hầm trong những ngăn đặc biệt
Việc bị mang đi cất trữ không hẳn là thảm họa với thực vật.
Chuột chũi hiếm khi ăn hết đồ dự trữ,
khi chúng mở rộng hang, Những chạm thức ăn ở xa có thể bị lãng quên
Khi đó, củ sẽ nảy mầm, và hưởng lợi từ một vị trí mới.
Thực vật này đã chết.
Nó không lưu trữ thức ăn dưới lòng đất ở dạng củ
Thay vào đó, nó chọn chiến lược rất khác rất khắc nghiệt
Nó tập trung sự sống trong vài tuần ngắn ngủi
hành động cuối cùng là phát tán hàng trăm hạt giống vào cát sa mạc
Rất dễ dàng tìm thấy chúng
ở đây có một số.
Chúng có thể chờ đợi trong cát nóng, như không có sự sống,
trong một vài năm, thậm chí hai mươi năm
Khi những cơn mưa đến, thời cơ của chúng đã tới
Mỗi ngày đất càng khô cằn cỏ cây khô héo rụng từng mảnh dưới chân.
Hai hoặc ba tuần sau đó chúng bốc cháy.
Những vùng đất khô hạn trên toàn thế giới, không chỉ ở Nam Phi,
mà còn cả Úc và Arizona,
tất cả đáp ứng với cơn mưa bằng cách nhanh chóng tạo ra khung cảnh màu sắc rực rỡ
hoa và lá mọc ào ạt thu hút rất nhiều loài ăn thực vật
Với chúng, áp lực tồn tại trong sa mạc được giải tỏa trong giây lát
Có vẻ nghịch lý khi một số trong những điều kiện khắc nghiệt nhất
lại tạo ra sự lộng lẫy không gì sánh bằng như thế
nhưng mặt đất sa mạc không duy trì độ ẩm lâu
trong quãng thời gian ngắn đó thực vật không chỉ mọc lá mà còn tạo hạt giống
vì vậy nhu cần thụ phấn rất cấp bách.
Những thực vật có hoa rực rỡ nhất có cơ hội thu hút côn trùng tốt nhất
Đây là giai đoạn cạnh tranh quảng cáo mạnh mẽ nhất của chúng
Vì vậy, một vài ngày mưa trong năm hay trong nhiều năm
đã đủ để thực vật tồn tại ở một số nơi khô hạn nhất trên trái đất
Đây là một trong những nơi ẩm ướt nhất trên trái đất.
Ở đây mưa hầu như mỗi ngày đôi khi kéo dài tới vài ngày
Tôi đang ở Nam Mỹ, trên đỉnh một cao nguyên đá sa thạch khổng lồ
Trên độ cao 2.700m, bề ngang 8km bao quanh là những vách đá dựng đứng rất lớn.
Đây là núi Roraima.
Thực vật tại đây, bị gián đoạn khỏi những khu rừng nhiệt đới nóng ẩm bên dưới
chúng phải thích ứng với môi trường xung quanh theo cách rất đặc biệt
Vì vậy, ở đây có những loài không có ở bất kỳ đâu trên thế giới
Mưa gần như liên tục tạo những cơn lũ trút xuống thành thác tại giờ đá cao nguyên
tạo nên một số trong những thác nước cao nhất trên trái đất
Phần lớn khung cảnh kỳ lạ này là đá
Chỉ có ở đây và ở kia mới có những cụm thực vật giữ được gốc
thậm chí ngay cả khi chúng thành công, cuộc sống vẫn rất khó khăn với chúng.
Vấn đề chính là thiếu dưỡng chất
Những dòng nước nhanh chóng cuốn sạch mọi thứ trên đường đi
và chảy tràn trên đá trần.
Chỉ một vài nơi mới có đất lắng đọng
Vì vậy, thực vật sinh trưởng ở đây phải tìm cách bổ xung dưỡng chất
Một vài trong số đó tìm cách ăn động vật
Đây là cách đơn giản nhất để thực vật có thể bắt và ăn côn trùng
Đây là cây bình đầm lầy (marsh pitcher)
Sinh vật đặc biệt này chỉ sống trên núi Roraima
Có bốn loại khác nhau đều sống trên những đỉnh núi khác quanh đây
không có ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới
Đây là cách chúng làm điều đó
Cây cuốn mép lá tạo thành ống bao phủ những sợi lông hướng xuống dưới
Dễ dàng trượt xuống nhưng rất khó khăn khi leo lên.
Côn trùng bị trượt chân sẽ chết đuối và bị phân hủy...
.. và được cây tiêu hóa
Vũng nước trong cây dứa là nơi ẩn náu lý tưởng, an toàn với côn trùng thủy sinh
nhưng một cây cỏ bóng (bladderwort) đang săn mồi bên trong cây dứa
Không hài lòng với con mồi ở đây
Cỏ bóng đang tìm nơi săn mồi khác
Nó khám phá nhờ các tua dài, nhạy cảm.
Nó đã tìm thấy một cây dứa khác ...
.. Và trườn tới lãnh thổ mới này.
Bây giờ, nó chuẩn bị săn mồi
Bẫy của nó, là những bong bóng nhỏ được đặt thành tên của nó
Những tuyến bên trong bóng bơn nước ra tạo một khoảng chân không
Mỗi túi có một cánh cửa nhỏ có tua lông
Ấu trùng muỗi chỉ cần khẽ chạm vào là một trong những tua này bị kích hoạt
làm cánh cửa bật mở hút con mồi vào trong
Các tuyến lại tiếp tục bơm nước ra,
như vậy, cỏ bóng vừa ăn con mồi đồng thời vừa thiết lập lại bẫy của nó,
để sẵn sàng cho một khách hàng khác chỉ trong khoảng hai giờ
Roraima cũng có cây gọng vó (sundew)
Giống như gọng vó ở nơi khác chúng bắt côn trùng theo cùng một cách
Những giọt lấp lánh ở đỉnh sợi lông trên lá không có vị ngọt ngào,
nhưng dù sao cũng hấp dẫn côn trùng
tuy nhiên chúng rất dính, khiến mọi côn trùng tò mò đều bị dính ngay lập tức
Những sợi lông di chuyển rất nhanh chúng có thể xoay 180 độ trong chưa đầy 1 phút
Vì vậy, mặc dù côn trùng chỉ bị dính một vài sợi lông
những sợi khác gần đó nhanh chóng cuộn lại giữ chăt con mồi
Những cây gọng vó Roraima giống như cây cỏ bóng hay bình đầm lầy
chỉ xuất hiện trên những cao nguyên.
Thật vậy, khoảng 1/3 các loài sinh vật trên núi sinh sống ở đây
đều không có ở bất kỳ nơi nào khác.
Nước chảy trên những khối đá gây ra những rắc rối cho thực vật ở Roraima
khi ngăn chặn sự tích tụ dưỡng chất
Khi rời khỏi núi, nước hợp lưu với hệ thống sông lớn nhất, sông Amazon
Để rồi, đọng lại trong đầm lầy và hồ, tạo ra một loạt những trở ngại khác
Nhưng một lần nữa thực vật đã tìm cách giải quyết chúng
Tiếp cận với ánh sáng là trở ngại rất lớn ở đây
Loài thực vật sống trên mặt nước này có thể thống trị các vùng hồ.
Không sinh vật nào làm vậy với quy mô rộng lớn và mạnh mẽ hơn sinh vật này
Cây súng khổng lồ Amazon (giant Amazon water-lily)
Những chiếc lá khổng lồ của nó rất chắc chắc và có gai
để bảo vệ chống lại mọi loài cá cố gắng biến lá thành thức ăn
Lá trải rộng, nổi được trên mặt nước
nhờ một mạng những phao nổi, chứa đầy khí
Những nếp nhăn trên bề mặt nhanh chóng dãn ra khi lá phát triển tới kích thước hoàn chỉnh
Mép lá dựng lên để có thể ngăn chặn sự cạnh tranh từ bên cạnh
Khi phát triển đầy đủ lá có thể đạt đường kính gần 2m
Hầu như không thực vật nào có thể tồn tại trong bóng tối bên dưới những chiếc lá này
Chúng bao phủ hầu hết bề mặt, được hỗ trợ hiệu quả nhờ các dầm chứa đầy khí
những con chim, rất nổi tiếng với cái tên gà nước (lily-trotter/Jacana)
có thể dành toàn bộ cuộc đời đi lại và kiếm ăn xung quanh những chiếc lá.
Hoa của nó cũng hoành tráng không kém
Chúng có đường kính khoảng 30cm
Hoa chỉ nở trong thời gian rất ngắn
Nó nở hoa vào buổi tối tạo ra mùi hương mạnh mẽ.
Trong đêm nó khép lại
nó vẫn khép tới hết ngày hôm sau, và dần chuyển sang màu hồng.
Vào buổi tối thứ hai, nó mở ra một lần nữa.
Sau đó, nó khép lại lần cuối cùng.
Tại sao nó hành xử theo cách đặc biệt như vậy?
Đó là một cách nhanh gọn để tránh bất kỳ cơ hội tự thụ phấn
Mùi hương tạo ra trong buổi tối đầu tiên thu hút bọ cánh cứng.
Chúng mang theo phấn hoa từ hoa súng khác nhờ đó, hoa được thụ phấn
Nhưng sau đó nó khép cánh hoa lại
bọ cánh cứng bị tạm giam bên trong suốt 24 giờ
Tối hôm sau, nhà tù đẹp đẽ này mở ra tù nhân được tự do
Hoa đã phủ đầy phấn hoa lên những con bọ trong suốt thời gian dài đó
Bây giờ nó có màu đỏ, không có mùi, hoa không còn hấp dẫn bọ cánh cứng
chúng sẽ tìm hoa trắng trên cây súng khác
mang tới phấn hoa để thụ phấn
Nhiệm vụ của hoa đã hoàn thành cây rút hoa trở về thế giới nước
Khi những dòng suối chảy mạnh hòa vào vùng nước lặng trong hồ nước,
chúng chảy chậm lại và lắng đọng nhiều phù sa
Ngày qua ngày, hồ đầy dần
Khi vùng nước đủ nông, sẽ trở thành môi trường lý tưởng để những thực vật to lớn hơn phát triển.
Ở miền nam Hoa Kỳ loại cây đi đầu trong quá trình xâm lấn này
là cây bách đầm lầy (swamp cypresses)
Cây có gốc rất rộng, hình nón
để có thể mọc vững chắc trên mặt hồ.
Nhưng chúng phải tìm cách mở rộng gốc cây
để giành lợi thế với đối thủ cạnh tranh
Bùn thường lắng đọng tại những nơi nước chảy chậm
Những cây bách thúc đẩy quá trình lắng đọng quanh gốc của chúng
bằng cách phát triển rễ thành một mê cung những bệ và những thân rễ nhô cao
Tuy nhiên, những rắc rối nơi đầm lầy nước ngọt vẫn rất khiêm tốn
so với thực vật đầm lầy nước mặn ven biển nơi có những cây đước sinh sống (mangrove)
Nơi tôi đang đứng rất gần bờ biển mặt đất rất không ổn định
Vì vậy, cây đước sinh trưởng ở đây phải dùng những biện pháp khắc khổ để có thể đứng thẳng
chúng tạo ra những rễ chống to lớn và kỳ lạ này
Hai lần mỗi ngày mặt đất bị nước biến xâm lấn
Bùn nơi cửa sông rất mịn và dính. việc hấp thụ khí hầu như không thể,
khi thủy triều rút, cây đước hô hấp nhờ những lỗ khí trên đám rễ cong
Nhưng bây giờ, khi thủy triều lên chúng không thể làm điều đó.
Chúng không có cách khác thay thế vì vậy phải tạm dừng hô hấp trong vài giờ
Cuối cùng, thủy triều bắt đầu đảo chiều
khi nước rút ra xa cây đước từ từ hô hấp trở lại
Phần ngâm nước lâu nhất là vùng giáp biển.
Đó là phần đầu tiên của đầm lầy bị ngập nước và là phần cuối cùng được hở ra
Ở đó, cây đước tạo nhưng ổng thở
mỗi ống có lỗ khí qua đó rễ có thể lấy không khí
Tình trạng này cũng gây khó khăn rất lớn cho những cây non phát triển ở đây.
Cây trưởng thành đối phó với trở ngại này
bằng cách giữ cây non đến thời điểm thích hợp
Cái sợi dài màu xanh này trên thực tế là một cái rễ
Hạt giống đã nảy mầm khi đang gắn trên cây
bây giờ cây non phải giành được lãnh thổ theo đúng nghĩa của nó
Một mầm cây rơi khi thủy triều xuống sẽ có cơ hội cắm sâu trong bùn.
Nếu thủy triều lên, nước sâu hơn, mầm cây có thể không chạm đáy
Nhưng nó không hẳn đã chết Trái lại. cây non lại nổi.
Cây non này có thể trôi dạt vào một cửa sông khác
Ở đó, khi thủy triều rút với chút may mắn, nó có thể găm xuống bùn
nhờ đó nó phát triển rất xa cây mẹ
và xâm lấm những bãi bùn vừa mới hình thành ven biển
Bờ biển đá lại tạo ra những thách thức khác với thực vật
Những tảng đá rất vững chắn và nguy hiểm do sóng cồn và dòng chảy mạnh.
Không thực vật có hoa nào có thể tồn tại ở đây
nhưng với loài tảo thì có
Chúng có cấu trúc đơn giản nhất trong số thực vật, chúng không có dạng thân cứng
Trong nước biển, chúng được nước nâng đỡ
Chúng bám rễ rất chắc vào đá như không gì có thể tách ra
Dường như đá có thể vỡ chứ không phải thực vật
Chúng có thân dài, như sợi cáp đàn hồi, linh hoạt và rất chắc chắn
Những thân lá rất dài có vai trò tổng hợp thức ăn
được duy trì gần ánh sáng mặt trời chói chang nhờ nổi lên do chứa đầy khí ga
Loài tảo này có thể mọc rất dài
Chúng có thể sinh trưởng trong những vùng nước sâu gần 30m
Do hình dáng uốn lượn nên chiều dài thực tế có thể gấp nhiều lần
Một cây tảo đã đo, có chiều dài hơn 90m
dài hơn cây cao nhất sống trên mặt đất
Công bằng mà nói, những bụi tảo dưới biển có thể tương đương với rừng cây trên cạn
Xa hơn nữa ngoài biển khơi, nước rất sâu
ngay cả loài tảo khổng lồ này cũng không thể tồn tại dưới đáy biển trong khi vẫn muốn tiếp cận với ánh sáng
Vùng nước bao la nơi đại dương sâu thẳm là lãnh địa của loại thực vật đơn giản nhất
tảo đơn bào (single-celled algae)
Ở đây, nơi ít bị con người để ý so với những thực vật khác
có đủ bốn yếu tố cần thiế để sự sống phát triển mạnh
Nước quanh chúng không bao giờ cạn không quá nóng hay quá lạnh
ánh sáng mặt trời luôn trong tầm với, chúng liên tục được cung cấp dưỡng chất
do dòng biển chứa đầy những mẩu dưỡng chất với số lượng cực lớn
Chúng có thể tồn tại không những trong nước mặn mà cả nước ngọt
Loài thực vật đơn giản này là cơ sở của mọi sư sống dưới nước
Như những thực vật bậc cao là cơ sở của mọi sự sống trên cạn
Hai phần ba bề mặt hành tinh là nước
hầu hết ngoài tầm với của thực vật có hoa
Vì vậy, tảo nổi trong những vùng biển, hồ
có vai trò rất quan trọng khi làm giàu oxy cho bầu khí quyển của chúng ta
hơn mọi loài thực vật trên mặt đất hợp lại
Vì vậy, chúng ta sẽ kết thúc loạt chương trình ngay tại điểm khởi đầu với loài thực vật đơn giản nhất, loài tảo
Thực vật, dù rất đơn giản
hay rất phức tạp, như cánh trừng nhiệt đới đang phát triển ven biển nhiệt đới Australia này
đã thống trị khắp hành tinh.
Chúng không chỉ tồn tại trong những môi trường thuận lợi như vậy
mà còn trên đá sỏi tại những vùng cực băng giá
hay trong cát nóng khô cằn trên sa mạc
Chúng đã phát triển những cách thức để tồn tại qua hỏa hoạn và phong ba
Chúng có thể trụ vững trước sự tấn công của động vật
và thậm chí, đôi khi còn tìm cách ăn chúng
Nhưng có một điều thực vật không thể chống đỡ đó là sự tấn công có chủ đích của con người.
Kể từ khi loài người xuất hiện trên hành tinh với tư cách là một loài
chúng ta đã chặt hạ, đào bới, thiêu đốt và làm ô nhiễm chúng
Ngày nay chúng ta đang làm như vây với quy mô lớn hơn bao giờ hết
Ngay cả cánh rừng nhiệt đới nhỏ bé, tuyệt vời ở bắc Queensland này cũng đang bị đe dọa
Phá hủy thực vật là tự rước họa cho chính chúng ta
Phải chăng chúng ta hay những động vật khác có thể tồn tại mà không cần thực vật?
Đã đến lúc phải trân trọng di sản xanh và chấm dứt việc tàn phá chúng
Nếu không có thực vật chắc chắn chúng ta sẽ bị diệt vong
Dành tặng con gái: Hoàng Trâm Anh
Nguồn: MV group Dịch phụ đề: Hoàng Hà (Anabas) hahoangvn@gmail.com